Kopernik ekonomistą? (Czy wiesz, że… #1)
Centrum Wsparcia Biznesu rusza z nowym cyklem prasowym o życiu gospodarczym Torunia. „Czy wiesz, że…”, czyli historia toruńskich firm, ciekawostki, dane makroekonomiczne, porady dla przedsiębiorców i wiele więcej… W każdy piątek na Toruń Direct. Zachęcamy do śledzenia!
Mikołaj Kopernik najbardziej znany jest ze swoich dokonań naukowych z dziedziny astronomii czy matematyki – to jednak nie były jedyne obiekty jego zainteresowań. Teorie dotyczące obrotu pieniądza stawiają go w jednym rzędzie ze światowymi twórcami myśli ekonomicznej.
Toruń był jednym z największych i najbogatszych miast państwa krzyżackiego i Rzeczypospolitej przedrozbiorowej. Już przed 1280 r. należał do Hanzy i był jednym z ważniejszych jej członków. Gospodarcza potęga miasta zaprocentowała w XV wieku utworzeniem autonomicznej republiki miejskiej, zwanej Respublica Thorunensis, co wiązało się z królewskimi przywilejami, uprawnieniami prawno-ustrojowymi i gospodarczymi.
Druga połowa XV i pierwsza połowa XVI wieku w Europie to okres gospodarczego rozkwitu. Zwiększa się wydajność rolnictwa, rozwija się rzemiosło i handel, a odkrycia geograficzne napędzają napływ kruszców na Stary Kontynent. Ekonomia jako nauka jeszcze nie istnieje. Mimo tego powstają pierwsze rozprawy o charakterze ekonomicznym. Kopernik w „Traktacie o monecie” z 1522 r. oraz w „Rozprawie o biciu monety” z 1526 r. jako jeden z pierwszych podejmuje zagadnienia związane z pieniądzem. Właśnie wtedy formułuje prawidłowość znaną dzisiaj w ekonomii jako Prawo Kopernika-Greshama, które głosi, że „pieniądz gorszy wypiera lepszy”.
To z pozoru enigmatyczne stwierdzenie niesie za sobą bardzo wiele pożytku dla rozwoju gospodarki. Kopernik, jak przystało na jeden z najwybitniejszych umysłów europejskiego renesansu, bacznie obserwuje procesy zachodzące w społeczeństwie, analizuje i formułuje precyzyjne tezy. Zjawisko „psucia się” pieniądza dotyczy go bezpośrednio – jako administrator kapituły warmińskiej zauważa spadki wartości czynszów płaconych przez chłopów. Właśnie dlatego w swoich rozprawach podejmuje ten temat.
Pieniądz musi pełnić trzy podstawowe funkcje: pośredniczyć w wymianie, być miernikiem wartości oraz środkiem płatniczym. Według teorii metalistycznej, którą wyznawał Kopernik, aby rzeczywiście tak było, moneta musi mieć określoną wartość, czyli zawierać określoną ilość złota lub srebra. W tamtych czasach popularną praktyką stosowaną przez władców było zmniejszanie zawartości kruszcu lub zmniejszaniu próby monety. Proces ten Kopernik określał jako „spodlenie” monet. Prowadziło to do wzrostu cen kruszców, towarów i usług. To nic innego jak znane dzisiaj zjawisko inflacji – waluta traciła na wartości. Monety o większej zawartości metali szlachetnych szybko znikały z obiegu – były przetapiane albo odpływały za granicę. Gorsze zostawały, powodując podwyżki cen z powodu swojej mniejszej wartości. W swoich pracach Kopernik precyzyjnie opisał to zjawisko. Postulował także ujednolicenie pieniądza, aby zapobiec negatywnym skutkom tego procesu.
